EMDR: het verwerken van vastgelopen herinneringen
Wanneer een herinnering niet vanzelf verwerkt wordt
De meeste mensen maken in hun leven ingrijpende gebeurtenissen mee. Gelukkig beschikt ons brein over een natuurlijk vermogen om moeilijke ervaringen te verwerken.
Normaal gesproken gebeurt dit wanneer:
- een gebeurtenis niet te overweldigend is;
- er voldoende steun, veiligheid en verbinding aanwezig is;
- en iemand binnen zijn of haar draagkracht kan blijven.
Steun van belangrijke mensen in de omgeving speelt daarbij een belangrijke rol. Het helpt het zenuwstelsel om emoties te verwerken en weer tot rust te komen.
In dat geval wordt de gebeurtenis opgeslagen als een gewone herinnering: misschien verdrietig, pijnlijk of ingrijpend, maar wel draaglijk.
Soms is een ervaring echter zo ingrijpend dat het zenuwstelsel overspoeld raakt. De gebeurtenis wordt dan niet volledig verwerkt. De emoties, lichamelijke sensaties, beelden en overtuigingen die bij de gebeurtenis horen blijven als het ware "bevroren" opgeslagen in het geheugen.
Dit noemen we ook wel een traumatische herinnering of een "frozen memory".
Het AIP-model: het natuurlijke herstelvermogen van de psyche
EMDR is gebaseerd op het Adaptive Information Processing-model (AIP).
Dit model gaat ervan uit dat de menselijke psyche een natuurlijk vermogen heeft om ervaringen te verwerken en te integreren.
Je kunt dit vergelijken met een wond in de huid. Wanneer je een snee hebt, herstelt je lichaam deze meestal vanzelf. Soms ontstaat er echter een blokkade of complicatie waarbij de hulp van een arts nodig is om het herstelproces weer op gang te brengen.
Op dezelfde manier beschikt de psyche over een natuurlijk zelfhelend vermogen om emotionele gebeurtenissen te verwerken.
Soms raakt dit proces geblokkeerd doordat een gebeurtenis te overweldigend was. De herinnering blijft dan als het ware vastzitten in het zenuwstelsel.
EMDR helpt om dit natuurlijke verwerkingsproces opnieuw op gang te brengen.
Hoe werkt EMDR??
Bij EMDR wordt een traumatische herinnering tijdelijk vanuit het langetermijngeheugen naar het werkgeheugen gehaald.
Het werkgeheugen is het deel van het brein waarin we informatie actief verwerken en kunnen bewerken.
Terwijl je de herinnering oproept, volg je met je ogen de bewegingen van de vingers van de therapeut of een andere vorm van stimulatie.
Door deze combinatie van herinneren en werkgeheugenbelasting wordt de herinnering opnieuw verwerkt.
Hierdoor neemt de emotionele lading af en verandert de betekenis die iemand aan de gebeurtenis heeft gegeven.
De herinnering blijft bestaan, maar voelt minder pijnlijk, minder bedreigend en minder bepalend voor hoe iemand zichzelf ziet.
Negatieve betekenisverlening
Bij traumatische ervaringen gaat het niet alleen om wat er is gebeurd, maar vooral om wat iemand daardoor is gaan geloven over zichzelf, anderen en de wereld.
Veel traumatische herinneringen zijn verbonden met negatieve overtuigingen over:
- jezelf
- veiligheid
- controle
- schuld of verantwoordelijkheid
Voorbeelden hiervan zijn:
- "Ik ben niet goed genoeg."
- "Ik ben machteloos."
- "Ik ben niet veilig."
- "Het is mijn schuld."
Tijdens EMDR verandert niet alleen de emotionele lading van de herinnering, maar ook deze diepere betekenisverlening.
Hoe verloopt een EMDR-sessie?
Een EMDR-sessie begint met een zorgvuldige voorbereiding.
Samen onderzoeken we:
- welk beeld van de herinnering centraal staat;
- welke betekenis deze gebeurtenis voor jou heeft gekregen;
- welke emoties daarbij horen;
- waar deze spanning voelbaar is in het lichaam.
Daarnaast kijken we naar:
- de spanning die de herinnering aan dat beeld in het hier en nu nog oproept;
- hoe je jezelf nu ziet in die situatie;
- hoe je jezelf liever zou willen zien in die situatie.
Vervolgens starten we met de EMDR-procedure.
Tijdens de sets met oogbewegingen of andere vormen van stimulatie krijgt het brein de ruimte om associaties te maken. Herinneringen, gevoelens, beelden, gedachten en lichamelijke sensaties kunnen daarbij voorbij komen.
Het brein weet zelf welke informatie nog verwerkt moet worden en doorloopt als het ware verschillende associatiekanalen die met het trauma samenhangen.
Dit proces gaat door totdat de emotionele lading afneemt en de herinnering haar verstorende kracht verliest.
Daarna versterken we een meer helpende overtuiging over jezelf in die situatie en sluiten we af met een bodyscan om te onderzoeken of er nog spanning aanwezig is in het lichaam.
Een reis door onbekend gebied
Veel cliënten vinden EMDR spannend.
Je kan het vergelijken met een treinreis.
Je zit in een trein en je ziet verschillende landschappen (associaties) aan je voorbij trekken. Op een gegeven moment rijdt de trein een donkere tunnel binnen. Je weet niet precies wat je daar gaat tegenkomen.
Dat kan spannend zijn.
EMDR vraagt daarom om een zekere mate van vertrouwen en overgave aan het proces. Er komt een moment waarop oude emoties of pijnlijke herinneringen voelbaar worden. Dit is vaak het moeilijkste moment van een EMDR-behandeling.
Juist door deze gevoelens niet langer weg te duwen, maar er veilig doorheen te bewegen, kan verwerking plaatsvinden.
Hoeveel sessies zijn er nodig?
Bij een enkelvoudig trauma, zoals bijvoorbeeld een auto-ongeval, kunnen één of enkele EMDR-sessies al voldoende zijn om een herinnering te verwerken.
Bij complex trauma of langdurige, herhaalde traumatisering is het proces vaak uitgebreider.
Vaak zijn dan meerdere sessies nodig om één herinnering volledig van de emotionele lading te ontdoen en te verwerken.
Iedere cliënt en iedere herinnering is anders.
Veiligheid komt eerst
EMDR is een krachtige methode, maar niet altijd de eerste stap.
Vooral bij complex trauma, hechtingsproblematiek of een chronisch ontregeld zenuwstelsel is het belangrijk dat er eerst voldoende veiligheid en stabiliteit aanwezig is.
In mijn praktijk besteed ik daarom veel aandacht aan:
- het opbouwen van een veilige therapeutische relatie;
- het versterken van emotieregulatie;
- het leren reguleren van het autonome zenuwstelsel;
- het werken met beschermende en kwetsbare innerlijke delen.
Pas wanneer er voldoende basisveiligheid aanwezig is, zetten we EMDR in.
Mijn ervaring is dat EMDR dan niet alleen veiliger verloopt, maar vaak ook veel effectiever is.